Rút ngắn thủ tục, nâng cao hiệu quả giải quyết bồi thường Nhà nước

Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Lê Vệ Quốc; Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước Nguyễn Ngọc Vũ đồng chủ trì Hội thảo.

Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc nêu rõ, sau 8 năm triển khai thi hành, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN) đã góp phần rất tích cực trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là công dân; góp phần nâng cao trách nhiệm công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức trong thực thi nhiệm vụ; đồng thời, góp phần phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động công vụ, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, qua đánh giá từ cơ sở, từ thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật, chúng ta cũng thấy rằng còn nhiều khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với bối cảnh hiện nay.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc phát biểu khai mạc.

Gợi ý một số nhóm vấn đề cần xin ý kiến, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, liên quan đến quy định pháp luật và cơ chế thực hiện, phạm vi TNBTCNN ở một số lĩnh vực vẫn còn hạn chế; một số lĩnh vực dễ phát sinh thiệt hại cho tổ chức, cá nhân như tố tụng hành chính, xử lý vi phạm hành chính, bảo vệ người tố cáo, phòng chống tham nhũng… chưa được quy định đầy đủ. Bên cạnh đó, thủ tục giải quyết bồi thường còn phức tạp, kéo dài; việc xác minh, thương lượng, thu thập chứng cứ để chứng minh thiệt hại còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến thời gian giải quyết kéo dài trên thực tế.

Bên cạnh đó, việc xác định trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ và tỷ lệ hoàn trả trong trường hợp có lỗi cũng còn nhiều vướng mắc. Trong khi đó, cơ chế giải quyết bồi thường hiện nay chủ yếu vẫn do cơ quan gây thiệt hại thực hiện nên ở một số nơi còn tồn tại tâm lý né tránh trách nhiệm.

Thứ trưởng cũng cho biết, việc xác định thiệt hại trên thực tế còn gặp nhiều khó khăn, nhất là thiệt hại về tinh thần hoặc thu nhập thực tế bị mất, giảm sút, dẫn đến khó đạt được sự thống nhất giữa các bên trong quá trình giải quyết bồi thường. Đối với trách nhiệm hoàn trả, việc xác định mức độ lỗi và tỷ lệ trách nhiệm cũng rất phức tạp do trong nhiều trường hợp sai sót phát sinh từ cả một quy trình hành chính có sự tham gia của nhiều cơ quan, nhiều cá nhân liên quan, không phải trách nhiệm của riêng một cá nhân độc lập.

Cùng với đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận tổ chức, cá nhân về quyền yêu cầu bồi thường vẫn chưa đầy đủ. Nhiều người chưa nắm rõ quy trình, thủ tục hoặc e ngại việc giải quyết kéo dài, phát sinh chi phí nên không thực hiện yêu cầu bồi thường, dù trên thực tế vẫn có thiệt hại xảy ra. Công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát đối với hoạt động giải quyết bồi thường ở một số nơi cũng chưa được quan tâm đúng mức.

Quang cảnh Hội thảo.

Nhấn mạnh việc sửa đổi Luật lần này chủ yếu nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các đại biểu tập trung góp ý trực tiếp vào những vấn đề bất cập, hạn chế đang đặt ra, từ đó giúp cơ quan chủ trì soạn thảo có thêm cơ sở tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về TNBTCNN trong thời gian tới.

Bổ sung tiêu chí về văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường

Góp ý tại Hội thảo, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương cho rằng, cần bổ sung yêu cầu minh bạch thông tin, giải thích quyền và không yêu cầu lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có trong nguyên tắc giải quyết bồi thường; làm rõ điều kiện phát sinh trách nhiệm trong trường hợp không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc người thân; phân định rõ người tố cáo và người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; làm rõ căn cứ xác nhận hành vi không chấp hành bản án hành chính.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Phạm Thị Thanh Hương trao đổi.

Đồng thời, cần bổ sung một số loại văn bản làm căn cứ yêu cầu bồi thường, nhất là kết luận thanh tra, kết luận tố cáo xác định rõ hành vi trái pháp luật của người thi hành công vụ; rà soát quy định về quyết định giải quyết khiếu nại tại Điều 11 để tránh trùng lặp; quy định trách nhiệm cung cấp, làm rõ văn bản làm căn cứ khi người bị thiệt hại không nhận được văn bản đó; bổ sung nguyên tắc xác định cơ quan chủ trì giải quyết bồi thường khi có nhiều cơ quan cùng liên quan; thiết kế lại thời hạn thụ lý 08 giờ theo hướng tính từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ hoặc có đủ căn cứ xác định thẩm quyền; và quy định rõ hơn việc xử lý hồ sơ điện tử, hồ sơ nộp sai cơ quan.

Về quản lý nhà nước, cần tăng cường vai trò của UBND cấp tỉnh và Sở Tư pháp trong theo dõi, kiểm tra, cảnh báo rủi ro, hướng dẫn nghiệp vụ, chuẩn hóa dữ liệu và hỗ trợ cấp xã; làm rõ trách nhiệm của cơ quan tài chính trong cấp kinh phí, đặc biệt đối với vụ việc phát sinh tại cấp xã; đồng thời cân nhắc lại quy định chấm dứt hiệu lực quyết định hoàn trả khi người thi hành công vụ chết sau khi đã có quyết định hoàn trả có hiệu lực.

LS Hoàng Ngọc Vinh, Hội Luật gia TP Hà Nội cho rằng cần nghiên cứu mô hình thành lập một cơ quan hoặc Quỹ bồi thường nhà nước độc lập (có thể trực thuộc Bộ Tư pháp hoặc Chính phủ) để chuyên trách thẩm định và chi trả bồi thường. Cơ quan gây oan sai chỉ tham gia với tư cách bên liên quan. Điều này sẽ đảm bảo tính khách quan, công bằng và đẩy nhanh tiến độ chi trả tiền bồi thường cho người dân.

Theo LS Hoàng Ngọc Vinh, hiện tại dự thảo chỉ đề cập việc sửa đổi quy định lập dự toán, quyết toán ngân sách hàng năm. Việc này vẫn phụ thuộc vào kỳ phân bổ ngân sách, dẫn đến chậm trễ khi cần chi trả bồi thường khẩn cấp. Thay vì chờ duyệt ngân sách từng vụ, nên đề xuất cơ chế thành lập một quỹ dự phòng bồi thường Nhà nước (hoặc cơ chế ứng chi đặc biệt). Quỹ này được cấp trước một khoản định mức hàng năm giúp việc chi trả bồi thường trở nên "tức thời", đúng bản chất của việc khắc phục hậu quả, thay vì để người dân phải chờ đợi quy trình hành chính kéo dài.

Các đại biểu trao đổi.

Tại Hội thảo, các đại biểu kiến nghị nhiều nội dung cụ thể như: Sửa đổi quy định về lập dự toán, quyết toán kinh phí thực hiện công tác bồi thường nhà nước và trình tự thẩm định, cấp phát kinh phí bồi thường cho thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước, theo đó quy định cơ quan có trách nhiệm bồi thường trong hoạt động thi hành án dân sự phải chuyển hồ sơ đến cơ quan quản lý cấp trên, để cơ quan quản lý cấp trên chịu trách nhiệm kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ trước khi chuyển cơ quan tài chính thẩm định, cấp kinh phí; tăng thời hạn xác minh, thương lượng và lập, thẩm định hồ sơ đề nghị cấp kinh phí bồi thường nhà nước để đảm bảo tính khả thi trong thực tế; quy định về cơ quan giải quyết bồi thường theo hướng tập trung một cơ quan, một đầu mối giải quyết (cụ thể Tòa án có thẩm quyền) để đảm bảo tính chuyên nghiệp trong việc giải quyết yêu cầu bồi thường…