Hoàn thiện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật: Cần tháo gỡ bất cập, sát thực tiễn

Chưa bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng đặc thù trong xã hội

Theo Báo cáo Tổng kết việc thi hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) của Bộ Tư pháp, sau gần 14 năm triển khai, đến nay một số quy định trong Luật PBGDPL đã không phù hợp với chủ trương, định hướng của Đảng, nhà nước bao gồm các bất cập, hạn chế từ bản thân Luật cũng như trong tổ chức thực hiện Luật.

Toàn cảnh Hội thảo

Trước hết, về khuôn khổ pháp lý, một số quy định của Luật PBGDPL đã lạc hậu, chưa theo kịp các chủ trương mới về phân cấp, chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm quản lý. Luật chưa làm rõ trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật trong việc tổ chức PBGDPL, cũng như chưa phân định cụ thể trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương và các chủ thể liên quan. Nội dung quản lý nhà nước về PBGDPL còn thiếu đồng bộ, chưa phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Bên cạnh đó, cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng PBGDPL các cấp chưa được quy định thống nhất, thiếu sự tham gia đầy đủ của các cơ quan quan trọng, đặc biệt ở cấp xã còn thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng.

Luật cũng chưa bao quát đầy đủ các nhóm đối tượng đặc thù trong xã hội, nhất là những nhóm dễ bị tổn thương hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật, đồng thời thiếu cơ chế, chính sách cụ thể để hỗ trợ các nhóm này. Quy định về bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức còn bỏ ngỏ, trong khi năng lực pháp lý của lực lượng này, nhất là ở cơ sở, vẫn còn hạn chế. Ngoài ra, trách nhiệm giữa các cơ quan trong giáo dục pháp luật trong nhà trường chưa rõ ràng; phạm vi lực lượng tham gia báo cáo viên pháp luật còn hẹp, thiếu cơ chế khuyến khích xã hội hóa.

Ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục PBGDPL và TGPL trình bày Báo cáo Tổng kết việc thi hành Luật PBGDPL 2012.

Đáng chú ý, Luật chưa tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong PBGDPL, cũng như chưa xác định rõ vai trò của các cơ quan báo chí trong truyền thông chính sách. Quy định về kinh phí còn bất cập, thiếu tính thống nhất và chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ.

Trong tổ chức thực hiện, một số cấp ủy, chính quyền chưa thực sự quan tâm đúng mức; việc triển khai còn hình thức, thiếu kịp thời và hiệu quả. Hoạt động của Hội đồng PBGDPL chưa phát huy vai trò điều phối; đội ngũ báo cáo viên đông nhưng chất lượng chưa cao, thiếu bồi dưỡng thường xuyên. Ứng dụng công nghệ còn chậm, chưa đáp ứng nhu cầu tiếp cận pháp luật của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, nguồn kinh phí phân bổ chưa đồng đều, chưa bảo đảm yêu cầu thực tiễn, làm giảm hiệu quả chung của công tác PBGDPL.

Nhiều đề xuất, đóng góp xuất phát từ thực tiễn

Tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc đã gợi ý 6 nội dung thảo luận lớn, cần rà soát, nghiên cứu sửa đổi gồm: Phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước, thực hiện PBGDPL; Hoàn thiện cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL; Mở rộng đối tượng và hoàn thiện chính sách về PBGDPL cho các đối tượng đặc thù, yếu thế để không ai bị bỏ lại phía sau; Đưa nội dung pháp luật vào chương trình bồi dưỡng công chức, viên chức; đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong cơ sở giáo dục, cơ sở giáo dục nghề nghiệp; Gắn kết truyền thông chính sách với PBGDPL; đổi mới phương thức PBGDPL thông qua ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; Hoàn thiện quy định về nguồn lực PBGDPL đáp ứng yêu cầu của công tác PBGDPL trong điều kiện mới.

Nhiều ý kiến đóng góp dựa trên thực tiễn được các đại biểu trình bày tại hội thảo

Phát biểu ý kiến tại Hội thảo, Cục trưởng Cục PBGDPL và Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu tập trung vào các vấn đề như: cơ chế tổ chức và hoạt động của Hội đồng phối hợp PBGDPL, đặc biệt đối với cấp xã trong bối cảnh chính quyền địa phương vận hành theo mô hình 2 cấp có nhiều nhiệm vụ chuyển tử cấp huyện trước đây; việc mở rộng đối tượng đặc thù làm sao bảo đảm tính khả thi, vừa phù hợp với yêu cầu thực hiện mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau, vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; việc thu hút đội ngũ luật sư, luật gia, người có kiến thức và kinh nghiệm tham gia báo cáo viên pháp luật; thể chế hóa kịp thời chủ trương, định hướng mới của Đảng về cơ chế, nguồn lực tài chính tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW; giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, đảng viên đã được đề ra trong Văn kiện Đại hội của Đảng...
​

​
Trên tiền đề đó, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến, kiến nghị dựa trên thực tiễn tới Hội thảo. Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP. Cần Thơ Đồng Việt Phương nhấn mạnh, cần bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của doanh nghiệp trong công tác PBGDPL. Theo đó, doanh nghiệp không chỉ thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh mà còn có tác động trực tiếp đến môi trường và xã hội, vì vậy cần có nghĩa vụ tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật như một phần trách nhiệm xã hội.

Giám đốc Sở Tư pháp Tây Ninh Phan Thị Mỹ Dung đề xuất nhiều nội dung đáng chú ý. Đầu tiên phải nói đến việc cần quy định mang tính bắt buộc về việc thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã, thay vì cơ chế “mở” như hiện nay, nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, đối với đội ngũ làm công tác PBGDPL như báo cáo viên, tuyên truyền viên, cán bộ pháp chế, cần được “chính danh” rõ ràng, có chế độ, chính sách phù hợp, bởi đây hiện mới chỉ là nhiệm vụ kiêm nhiệm, đây cũng là ý kiến được nhiều đại biểu tán thành.

Một ý kiến đáng lưu ý đến từ Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hồ Chí Minh. Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh chia sẻ, hiện nay Cổng Pháp luật quốc gia đã được đưa vào sử dụng rộng rãi, vì vậy cần phải cập nhật các văn bản pháp luật một cách nhanh chóng, kịp thời để người dân theo dõi, nắm rõ. Bên cạnh đó, bà Hạnh cũng lưu ý cần có chế tài, pháp lý đối với AI, chatbox ở trên Cổng Pháp luật quốc gia trong trường hợp cung cấp thông tin sai lệch, gây thiệt hại cho người sử dụng.

Các ý kiến đóng góp đã đi sâu phân tích các vấn đề, nội dung dự thảo Luật PBGDPL.

Còn đại diện Công an tỉnh Tây Ninh đề nghị mở rộng nhóm đối tượng đặc thù tại Điều 18 dự thảo, bổ sung các nhóm như người lang thang, người theo tôn giáo, người cao tuổi… Đồng thời khẳng định PBGDPL là giải pháp quan trọng góp phần phòng ngừa tội phạm, do đó cần thiết thành lập Hội đồng PBGDPL cấp xã để hỗ trợ hiệu quả công tác quản lý và điều tra, xác định ý chí của người dân nếu vi phạm pháp luật.

Bà Đỗ Thị Anh Đào, đại diện sở Tư pháp Đồng Nai đề xuất đổi mới tư duy PBGDPL theo hướng “từ những gì pháp luật có sang những gì người dân cần”, không chỉ dừng ở tuyên truyền mà cần chú trọng giải thích, lồng ghép để người dân hiểu và vận dụng pháp luật trong thực tế một cách thực sự hiệu quả.          
​
​Tiếp thu, hoàn thiện Luật PBGDPL
​
​Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, Tổ trưởng Tổ soạn thảo, trân trọng tiếp thu và đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu. Thứ trưởng cho biết, các ý kiến phát biểu trực tiếp tại Hội thảo đã đi thẳng vào những vấn đề cốt lõi của dự thảo Luật PBGDPL (sửa đổi), phản ánh sát thực tiễn triển khai tại cơ sở, đồng thời gợi mở nhiều hướng tiếp cận mới, thiết thực cho quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Theo Thứ trưởng, một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là mô hình tổ chức và hoạt động của Hội đồng PBGDPL. Tiếp thu các ý kiến, Tổ soạn thảo sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để hoàn thiện quy định theo hướng bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Thứ trưởng nhấn mạnh, công tác PBGDPL là trách nhiệm của Nhà nước nhằm giúp người dân hiểu, tuân thủ và bảo vệ pháp luật, song đây không phải là nhiệm vụ của riêng một cơ quan hay cá nhân nào, mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Vì vậy, việc thiết kế mô hình Hội đồng cần bảo đảm phát huy vai trò phối hợp liên ngành, huy động được nguồn lực xã hội, tránh hình thức, đồng thời phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay.

Đối với các nội dung cụ thể của dự thảo như Điều 5, Điều 12, Điều 18…, Thứ trưởng ghi nhận các ý kiến phân tích đa chiều, chỉ rõ những điểm còn chưa thống nhất, chưa hợp lý trong quy định hiện hành cũng như trong dự thảo sửa đổi. Đây là cơ sở quan trọng để Tổ soạn thảo tiếp tục rà soát, cân nhắc kỹ lưỡng, lựa chọn phương án tối ưu, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và khả năng triển khai trong thực tiễn. Đặc biệt, những góp ý liên quan đến đối tượng thụ hưởng, cơ chế phối hợp, cũng như yêu cầu đổi mới phương thức PBGDPL theo hướng lấy người dân làm trung tâm sẽ được nghiên cứu, tiếp thu một cách nghiêm túc.

Thứ trưởng cũng thông tin thêm về định hướng ứng dụng công nghệ trong công tác PBGDPL thời gian tới. Theo đó, Cổng Pháp luật quốc gia (phapluat.gov.vn) sẽ được xây dựng và phát triển theo mô hình “3 trong 1”, vừa là kênh truyền thông chính sách, vừa là nền tảng PBGDPL, đồng thời cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân, doanh nghiệp. Đây sẽ là công cụ quan trọng nhằm đổi mới phương thức tiếp cận pháp luật, tăng tính công khai, minh bạch và hiệu quả phục vụ, hướng tới việc các Bộ, ngành cùng khai thác, sử dụng thống nhất.

Các đại biểu chụp hình lưu niệm.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc đề nghị các đại biểu tiếp tục nghiên cứu sâu dự thảo Luật với tinh thần xây dựng, dân chủ, đóng góp thêm các ý kiến cụ thể, có chất lượng. Tổ soạn thảo cam kết sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng khả thi, hiệu quả, sớm đưa Luật PBGDPL (sửa đổi) đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Khánh Toàn - Đức Lâm